آغاز ماه مبارک رمضان، نقطه ورود مؤمنان به میهمانی الهی و زمان تجدید عهد با پروردگار است. شب و روز نخست این ماه با اعمال و دعاهای ویژه‌ای مانند دعای رؤیت هلال، نمازهای مستحبی، غسل، زیارت امام حسین علیه‌السلام، دعاهای مأثور پیامبر اکرم و امامان علیهم‌السلام، و تلاوت جوشن کبیر همراه است. انجام این اعمال، دل را برای عبادت، استغفار، معنویت و بهره‌بردن از برکات بی‌پایان رمضان آماده می‌سازد و زمینه‌ساز آغاز ماهی سراسر نور، رحمت و آمرزش الهی می‌شود.

شماری از اعمال معنوی و مستحبات ویژه برای شب نخست ماه مبارک رمضان نقل شده است که در ادامه، به مهم‌ترین آن‌ها اشاره می‌کنیم:

رویت هلال ماه رمضان و تلاوت دعای مخصوص رویت این ماه عزیز از اولین اعمال مخصوص شب اول ماه مهمانی خدا محسوب و شناخته می شود.

اقامه کردن دو رکعت نماز که در هر رکعت سوره ی حمد و انعام را تلاوت فرمایید و از خداوند طلب و درخواست کند که او را از درد و هرآنچه که از آن می ترسد نگه داری و حفاظت فرماید.

غسل کردن نیز در اولین روز این ماه مبارک بسیار سفارش و تاکید شده است.

برخی معتقداند که زیارت امام حسین(ع) در روز اول ماه مبارک رمضان بسیار پر فضیلت و مهم شمرده می شود.

بعد از اذان مغرب دست های خود را بلند کرده و دعای امام جواد(ع) را تلاوت کند که شامل متن زیر است:

اللَّهُمَّ رَبَّ شَهْرِ رَمَضَانَ مُنَزِّلَ الْقُرْآنِ هَذَا شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِی أَنْزَلْتَ فِیهِ الْقُرْآنَ وَ أَنْزَلْتَ فِیهِ آیَاتٍ بَیِّناتٍ مِنَ الْهُدی‏ وَ الْفُرْقانِ اللَّهُمَّ ارْزُقْنَا صِیَامَهُ وَ أَعِنَّا عَلَی قِیَامِهِ اللَّهُمَّ سَلِّمْهُ لَنَا وَ سَلِّمْنَا فِیهِ وَ تَسَلَّمْهُ مِنَّا فِی یُسْرٍ مِنْکَ وَ مُعَافَاةٍ وَ اجْعَلْ فِیمَا تَقْضِی وَ تُقَدِّرُ مِنَ الْأَمْرِ الْمَحْتُومِ‏ وَ فِیمَا تَفْرُقُ مِنَ الْأَمْرِ الْحَکِیمِ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ مِنَ الْقَضَاءِ الَّذِی لَا یُرَدُّ وَ لَا یُبَدَّلُ أَنْ تَکْتُبَنِی مِنْ حُجَّاجِ بَیْتِکَ الْحَرَامِ الْمَبْرُورِ حَجُّهُمْ الْمَشْکُورِ سَعْیُهُمْ الْمَغْفُورِ ذُنُوبُهُمْ الْمُکَفَّرِ عَنْهُمْ سَیِّئَاتُهُمْ وَ اجْعَلْ فِیمَا تَقْضِی وَ تُقَدِّرُ أَنْ تُطِیلَ لِی فِی عُمْرِی وَ تُوَسِّعَ عَلَیَّ مِنَ الرِّزْقِ الْحَلَالِ‏.

هچنین تلاوت دعای رسول اکرم(ص) نیز در این روز بسیار سفارش و تاکیید شده است:

الْحَمْدُلِلَّهِ الَّذِی أَکْرَمَنَا بِکَ أَیُّهَا الشَّهْرُ الْمُبَارَکُ اللَّهُمَّ فَقَوِّنَا عَلَی صِیَامِنَا وَ قِیَامِنَا وَ ثَبِّتْ أَقْدامَنا وَ انْصُرْنا عَلَی الْقَوْمِ الْکافِرِینَ اللَّهُمَّ أَنْتَ الْوَاحِدُ فَلَا وَلَدَ لَکَ وَ أَنْتَ الصَّمَدُ فَلَا شِبْهَ لَکَ وَ أَنْتَ الْعَزِیزُ فَلَا یُعِزُّکَ شَیْ‏ءٌ وَ أَنْتَ الْغَنِیُّ وَ أَنَا الْفَقِیرُ وَ أَنْتَ الْمَوْلَی وَ أَنَا الْعَبْدُ وَ أَنْتَ الْغَفُورُ وَ أَنَا الْمُذْنِبُ وَ أَنْتَ الرَّحِیمُ وَ أَنَا الْمُخْطِئُ وَ أَنْتَ الْخَالِقُ وَ أَنَا الْمَخْلُوقُ وَ أَنْتَ الْحَیُّ وَ أَنَا الْمَیِّتُ أَسْأَلُکَ بِرَحْمَتِکَ أَنْ تَغْفِرَ لِی وَ تَرْحَمَنِی وَ تَجَاوَزَ عَنِّی إِنَّکَ عَلی‏ کُلِّ شَیْ‏ءٍ قَدِیرٌ.

تلاوت و قرائت دعای جوشن کبیر هم یکی دیگر از اعمال پر فضیلت این شب محسوب و شمرده می شود.

در پایان، شب و روز نخست ماه مبارک رمضان آغاز مسیری نورانی است که مؤمن را از غفلت به یاد خدا، از پریشانی به آرامش و از دوری به قرب الهی می‌رساند. اهتمام به دعاها، نمازها و اعمال واردشده، نه تنها روح را برای ورود به این ماه عزیز آماده می‌سازد، بلکه دریچه‌ای از رحمت، مغفرت و برکت الهی را به روی انسان می‌گشاید. هرکس که این آغاز را با نیت خالص و قلبی پاک پاس بدارد، توفیق بهره‌مندی بیشتر از روزها و شب‌های این ماه مبارک را خواهد یافت و قدم در ماهی می‌گذارد که سراسر آن، نشانه مهمانی و بخشش پروردگار است.